Σάββατο, 15 Μαΐου, 2021
Αρχική Stories Του Κουτρούλη ο γάμος

Του Κουτρούλη ο γάμος

- Advertisement -
Ευθύμης Λεκάκης

Του Ευθύμη Λεκάκη*

Όλοι  έχουμε ακούσει τη φράση «Έγινε του Κουτρούλη ο γάμος». Ποιος είναι όμως αυτός ο Κουτρούλης και γιατί ο γάμος του να γίνει παροιμιώδης; Υπάρχουν τρεις διαφορετικές εκδοχές: η ιστορική, η θεατρική και η λαογραφική. Παρακάτω, θα προσπαθήσω, με απλά λόγια να αναφερθώ στην κάθε μία ξεχωριστά για να γίνουν εύκολα κατανοητές.

Ιστορική εκδοχή: Ο καβαλλάριος [ιππότης] κυρ Ιωάννης Κουτρούλης, που απ’ ότι αναφέρεται ζούσε στη Μεθώνη της Μεσηνίας, συζούσε με μια γυναίκα που είχε φύγει από τον άντρα της, μετά από σεξουαλικό σκάνδαλο. Το να συζήσει, όμως, εκείνα τα χρόνια μια γυναίκα στο σπίτι ενός άντρα ήταν μεγάλο πράμα! Δεν το συναντούσε κανείς συχνά. Σε μια τέτοια περίπτωση τη γυναίκα, όλοι, την έλεγαν «σπιτωμένη» ή «πουτάνα» με παρατεταμένο το τονιζόμενο (πουτάααααανα). Έτσι λοιπόν, αυτό το «σπίτωμα» της «πουτάααανας» της Μεθώνης, τράβηξε την προσοχή της πάντοτε συντηρητικής εκκλησίας, η οποία αφόρισε τη γυναίκα (ανέκαθεν το παπαδαριό είχε τον είχε στο τσεπάκι του). Πέρασαν εν τω μεταξύ δεκαεφτά χρόνια, και ο Κουτρούλης, μη εννοώντας να χωρίσει από τη γυναίκα, πάντοτε προσπαθούσε να του επιτραπεί να την παντρευτεί νόμιμα. Πόσο μεγάλο θα ήταν το σκάνδαλο, και επομένως πόσο γνωστό στη μικρή κοινωνία της Μεθώνης, ο καθένας από μας το φαντάζεται. Ο νόμιμος και πρώτος σύζυγος που αντιδρούσε, για δεκαεφτά χρόνια βασάνιζε τον Κουτρούλη. Τα πράγματα όμως πήραν άλλη τροπή όταν το Μάη του 1394, ο Πατριάρχης της  Κωνσταντινούπολης Αντώνιος ο Δ’, στον οποίο η αφορισθείσα παρουσίασε διαζύγιο που είχε εκδοθεί εν τω μεταξύ στις μέρες του ήδη αποθανόντος επισκόπου Μεθώνης Καλογέννητου, με το οποίο ο γάμος θεωρούνταν «νομίμως διαλελυμένος», αναγνώρισε το δίκιο της και με γράμματά του και προς τον μητροπολίτη Μονεμβασίας και τον επίσκοπο Μεθώνης επίτρεψε, με τις ευχές της εκκλησίας, να τελεστεί γάμος με μία όμως προϋπόθεση.  Αν αποδεικνυόταν ότι ο Κουτρούλης δεν είχε καμιά ιδιαίτερη (σεξουαλική) σχέση με τη γυναίκα με την οποία συζούσε, για όσο αυτή ζούσε με τον πρώτο της σύζυγό.

Τι αποδείχτηκε δεν ξέρουμε· φαίνεται όμως ότι η ανάκριση του τοπικού παπαδαριού πιστοποίησε την αθωότητα του Κουτρούλη και έτσι ο γάμος έγινε. Αν θα γινόταν ή όχι ο γάμος, συζητιόταν για δεκαεφτά ολόκληρα χρόνια, και όταν επιτέλους έγινε, ήταν το σχεδόν μοναδικό θέμα συζήτησης για μεγάλο χρονικό διάστημα. Από τα στόματα των γυναικών και των περιέργων ακουγόταν η φράση “‘Έγινε του Κουτρούλη ο γάμος”, όπου όλη η σπουδαιότητα έπεφτε στο ρήμα “έγινε”.

Κατά το γάμο ωστόσο, που μάλλον πανηγύρι ήταν, είναι φυσικό να έγινε έκτακτο και εξαιρετικό γλέντι, αφενός μεν σε πείσμα του πρώτου συζύγου, αφετέρου δε για ικανοποίηση του πολύπαθου και καταξοδεμένου δεύτερου συζύγου, ο οποίος δεν ήταν κάποιος άγνωστος, ήταν ο εξαιτίας των γεγονότων διαβόητος καβαλλάριος Ιωάννης Κουτρούλης. Στη φράση κατόπιν «Έγινε του Κουτρούλη ο γάμος» τονιζόταν ΟΧΙ πλέον η λέξη “έγινε”, αλλά η γενική “του Κουτρούλη”, η οποία έγινε συνώνυμη με το “θορυβωδώς“ και η οποία είναι σήμερα η ιδιαίτερη λέξη όλης της φράσης.
Όπως είπαμε, ο γάμος επιτράπηκε από τον Πατριάρχη το Μάιο του 1394, τίποτα δεν μας εμποδίζει να παραδεχτούμε ότι ο ανυπόμονος Κουτρούλης παντρεύτηκε την ίδια εποχή, και επομένως όταν άρχιζε ο ΙΕ’ αιώνας ήταν παροιμιώδες το ότι: «Έγινε του Κουτρούλη ο γάμος».

[Φ. Κουκουλές, «Περί δύο παροιμιών», Β’ Λαογραφία 2 (1910) σ. 554-556. Απόδοση Χαράλαμπος Γ. Κουτρούλης.                                                          Σημ.: Οι πληροφορίες του Κουκουλέ αντλούνται από δύο πατριαρχικά πιττάκια (επιστολές).]

Θεατρική εκδοχή:Σατιρικό θεατρικό έργο του Αλέξανδρου Ρίζου-Ραγκαβή (1845)
Σύντομη περιγραφή του έργου: Σύρος, 1845. Ο ράφτης Μανώλης Κουτρούλης ερωτεύεται την Ανθούσα, κόρη μεσοαστικής οικογένειας, που, με την σειρά της, είναι ερωτευμένη με το Λεωνίδα, το νεαρό αστυνόμο της περιοχής. Για να αποφύγει τον επίδοξο γαμπρό χωρίς να εναντιωθεί στη θέληση της μητέρας της, βάζει ως όρο για το γάμο να γίνει ο Κουτρούλης υπουργός. Ο Κουτρούλης αρχίζει την προεκλογική εκστρατεία, έχει οπαδούς και, τελικά, φημολογείται ότι έγινε υπουργός. Έτσι, η φιλόδοξη Ανθούσα τον παντρεύεται, μέχρι που αποδεικνύεται ότι ήταν ψέμα η υπουργοποίησή του. Στα επεισόδια διαπλέκονται η σάτιρα, η φάρσα αλλά και το τραγικό στοιχείο.

 

Λαογραφική εκδοχή: α) Στα πολύ παλιά τα χρόνια, κατά τη διαπόμπευση κουρεύανε τον «αμαρτήσαντα», τον έκαναν δηλαδή «κουτρούλη» (από την κούτρα, που θα πει κεφάλι) και ύστερα τον γυρίζανε στους δρόμους και τις πλατείες της Κωνσταντινούπολης. Όπου περνούσε γινόταν πραγματικό πανδαιμόνιο. Του πετούσαν σάπια φρούτα, του κρεμούσαν στον λαιμό κουδούνια, ενώ χτυπούσαν και τις καμπάνες για να τον… υποδεχθούν. Η περιφορά του αυτή λεγόταν συγύρισμα, ενώ από τη λέξη αυτή βγήκε και η φράση «Θα σε συγυρίσω». Μάλιστα, υπήρχε ακόμη και η συνήθεια να χορεύουν γύρω από τον «αμαρτήσαντα» κρατώντας μαντίλια, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα ανάλογη με εκείνη του πανηγυριού ή του γάμου.
Έτσι λοιπόν – όπως γράφει χαρακτηριστικά ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Τάκης Νατσούλης στο βιβλίο του «Λέξεις και Φράσεις Παροιμιώδεις» (Εκδόσεις Σμυρνιωτάκης) – όταν πρόκειται για μεγάλη φασαρία, λέμε συνήθως «του κουτρούλη ο γάμος».

β) Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, καραβιές έφταναν οι πρόσφυγες στα Χανιά. Άλλοι με τις οικογένειές τους και άλλοι μόνοι, -αφού μετά βίας, λόγω και του «συνωστισμού» όπως αναφέρει και η ανιστόρητη  ιστορικός, πανεπιστημιακός και πρώην βο(υ)λευτής της ΔΗΜΑΡ του μπάρμπα Φώτη Κουβέλη Μαρία Ρεπούση- πρόλαβαν να μπουν σε ένα πλοίο για να σωθούν από τους νεότουρκους του Μουσταφά Κεμάλ Ναι μιλώ γι αυτό το πατριωτάκι από τη Χρυσαυγή του Λαγκαδά και όχι από τη Θεσσαλονίκη, που ο Βενιζέλος πρότεινε επισήμων να λάβει το Νόμπελ της Ειρήνης (Μην το αμφισφητήσει κανένας γιατί θα ανεβάσω και ακριβές αντίγραφο του πρωτοτύπου, στα Γαλλικά, που πήρα από το Μουσείο Μπενάκη της Αθήνας).                              Με μια τέτοια καραβιά, έφτασε στα Χανιά και ο Κουτρούλης. Μόνος κι έρημος, δίχως γονείς και συγγενείς. Δίχως στον ήλιο μοίρα. Ένα δεκαπεντάχρονο παλικαράκι, που επιβίωσε και μερικά χρόνια αργότερα βρήκε και την «καλή του» και αποφάσισε να την πάρει με δόξα και τιμή. Έλα όμως που δεν είχε κανένα συγγενή να καλέσει… Αποφάσισε λοιπόν, να καλεί όποιο φίλο ή γνωστό συναντούσε στο δρόμο του!                                                                             –Την Κυριακή τ’ απόγευμα παντρεύομαι στον Άγιο Νικόλα της Σπλάντζιας. Είσατε καλεσμένοι…  

Ο Κουτρούλης είχε βγάλει νάμι στη χώρα για την τιμιότη, την καλοσύνη και την εργατικότητά του. Έτσι, την Κυριακή, μαζεύτηκαν στη Σπλάντζια τα μισά Χανιά. Για χρόνια ήταν ένα από τα πιο σπουδαία γεγονότα που διαδραματίστηκαν στα Χανιά τα χρόνια μετά την άφιξη των προσγύγων από τη Μικρά Ασία. Επικράτησε από τότε, όταν έχουμε πολύ μεγάλο και ανεξέλεγκτο πλήθος που πιθανόν να σημειωθούν και μικρής έκτασης μικροσυμβάντα, να λέμε: ‘Εγινε του Κουτρούλη ο γάμος!

*Ο Ευθύμης Λεκάκης είναι νομικός, ιστορικός ερευνητής και συγγραφέας

- Advertisement -
- Advertisement -

Επικαιρότητα

Newsroom

- Advertisement -