Τρίτη, 28 Σεπτεμβρίου, 2021
- Advertisment -spot_img
ΑρχικήΑπόψειςΤα ορφανά του Αϊβαλιού - Πώς ξεκληρίστηκε το 1917 η πολιτεία της...

Τα ορφανά του Αϊβαλιού – Πώς ξεκληρίστηκε το 1917 η πολιτεία της Αιολίας των 30.000 Ελλήνων

Του Γιώργου Μάνου*

Στα μέσα Μαΐου του ’17 έπιασε ένας όψιμος καιρός, ένα ψιλόχιονο, που πάγωσε τον τόπο. Όσοι από τους εκτοπισμένους στο Μπιλετζίκ της Μικράς Ασίας ήταν ακόμα στο πόδι, ξεχύθηκαν στο κουρί(1) και στους ντερέδες(2) να μαζέψουν ξερόκλαδα και τσαλιά για να ζεσταθούν. Ήταν μεσημέρι, όταν γύρισαν στον καταυλισμό με τις ζαλίκες(3) στον ώμο. Μόλις τις απίθωσαν έξω απ’ τις καλύβες, βλέπουν να έρχεται από μακριά ένα ανθρώπινο κοπάδι.

Μπροστά ένας παπάς και δίπλα καβάλα στο άλογο ένας ζαπτιές(4). Όταν ήρθαν κοντά τους, τι να δουν! Ήταν όλα παιδιά ίσαμε δεκαπεντάχρονα. Σκελετωμένα, χλωμά, ξυπόλυτα, με ρουχάκια κουρέλια, έτρεμαν στο τσουχτερό τ’ αγιάζι. Μιλιά δεν είχαν, ούτε και κουράγιο. Με το ζόρι στέκονταν όρθια. Σταμάτησαν μπροστά στην πρώτη καλύβα και οι μεγάλοι χαιρετήθηκαν. Ο ζαπτιές φώναζε να προχωρήσουν, μα ένας παππούς τον παρακάλεσε να αφήσει λίγο τα παιδάκια να μπουν στην καλύβα να ξαποστάσουν. Δεν του άρεσε, αλλά τελικά ξεπέζεψε κι έμεινε απέξω.

Το μαντάτο διαδόθηκε γρήγορα στον καταυλισμό των εκτοπισμένων, και πολλοί έτρεξαν να προσφέρουν στα παιδάκια μια βούκα ψωμάκι, απ’ το λειψό που είχαν. Εκείνα, λιμασμένα, το κατάπιναν λαίμαργα.

«Είναι τα ορφανά τ’ Αϊβαλιού» είπε χαμηλόφωνα ο παπ’-Αρσένης(5) που τα συνόδευε. «Σαράντα ήτανε, μα τα δέκα δε βάστηξαν. Κι απ’ αυτά, τα μισά είναι άρρωστα. Πορπατούμε κοντά δεκαπέντε μέρες. Πάει το Αϊβαλί, πατριώτες, έσβησε. Οι τελευταίοι Ρωμιοί του, ήταν αυτά τα παιδάκια…

»Στις 15 του Μάρτη (1917) πλάκωσε στρατός απ’ τη Σόμα. Μόλις νύχτωσε, αρχίνησαν να μαζώνουνε τους άντρες απάνω από δεκαπέντε χρονών. Και κάθε βράδυ, τα ίδια. Ακόμα και τις Πασχαλόμερες! Πού τους πάγαιναν, τι τους έκαμναν, κανένας δεν έμαθε. Μα για καλό δεν τους μάζωναν. Σαν μάζωξαν όλους τους άντρες, έπεσαν στις γυναίκες. Τις άρπαζαν τις νύχτες, τις γλένταγαν και το ξημέρωμα τις έστελναν με τα ποδάρια στα Κιουπλιά, το Σουγιούτ, την Κιουτάχεια, το Εσκί Σεχίρ, μέχρι και το Αφιόν Καραχισάρ. Μέρα με την ημέρα, ο κόσμος χανόταν, ώσπου την Κυριακή, στις 30 τ’ Απριλιού, το Αϊβαλί ερήμωσε. Απ’ τις τριάντα χιλιάδες, δεν απόμεινε ψυχή. Μήτε άντρας μήτε γυναίκα, μονάχα αυτά τα παιδάκια, που γύρναγαν αδέσποτα στα σοκάκια. Ποιος να τα νοιαστεί; Όπως τα ’βλεπα νηστικά και ξυπόλυτα, τα μάζωξα και τα πήγα στο δεσπότη μας. Μα κι εκείνον, τον έχουνε απ’ το Γενάρη φυλακωμένο στη μητρόπολη και δεν τον αφήνουνε να έβγει όξω. Απάνω που κουβεντιάζαμε τι θα κάμουμε με τα παιδιά, έρχεται ένας Τούρκος αξιωματικός και μας λέει πως θα τα πάρει και θα τα στείλει στο Μπιλετζίκ, σ’ ένα ορφανοτροφείο. Φοβήθηκα τότε μην τα κάμουνε γιάγμα(6) στο δρόμο και τόνε γύρεψα να τα πάω εγώ στο Μπιλετζίκ. Παράξενο, μα έστρεξε*. Μ’ έδωκε και τον Τσελίκ, ντεμέκ να μας φυλάει. Τώρα, τι θα γενεί από δω κι ομπρός δεν ξεύρω. Θα διω τι ορφανοτροφείο είναι αυτό και στην ανάγκη θα γυρέψω βοήθεια απ’ την εκκλησία».

Ο Τσελίκ σφύριξε. Τα παιδάκια φοβισμένα έκαμαν αράδες και κίνησαν για το Μπιλετζίκ. Τι απόγιναν δεν μαθεύτηκε.

Γεώργιος Μάνος
Η ΨΥΧΗ ΤΟΥΣ ΟΜΩΣ ΕΜΕΙΝΕ ΠΙΣΩ
Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδόσεις Λόγος & Εικόνα
Απόσπασμα

1. Κουρί = δασάκι
2. Ντερές = ρέμα
3. Ζαλίκα & ζαλίκι = φορτίο από ξύλα στους ώμους
4. Ζαπτιές = χωροφύλακας
5. Αρσένιος Μενεξές, πρωτοσύγκελος της Μητρόπολης Κυδωνιών (Αϊβαλιού)
6. Γιάγμα = αρπαγή, λεηλασία, πλιάτσικο

Στη φωτογραφία: ορφανά σε πορεία εκτοπισμού.
Βιβλιοθήκη Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών.

Μπορεί να είναι εικόνα ένα ή περισσότερα άτομα και μνημείο
*Ο Γιώργος Μάνος είναι συγγραφέας του βιβλίου “Η ψυχή τους όμως έμεινε πίσω”

- Advertisement -
- Advertisment -spot_img

Επικαιρότητα

spot_img

Newsroom