Πέμπτη, 4 Μαρτίου, 2021
Αρχική Απόψεις Ημερολόγια Ιουλιανό, Γρηγοριανό και Νέο Ιουλιανό - Ιστορική αναδρομή

Ημερολόγια Ιουλιανό, Γρηγοριανό και Νέο Ιουλιανό – Ιστορική αναδρομή

- Advertisement -

Γράφει ο Ευθύμης Γ. Λεκάκης, νομικός, συγγραφέας, ιστορ. Ερευνητής

Ένα σωστό ετήσιο ημερολόγιο, ασφαλώς θα πρέπει να έχει σαν βάση του τον ακριβή χρόνο που χρειάζεται η Γη για να συμπληρώσει μια πλήρη περιφορά γύρω από τον Ήλιο.                                                                                  

Οι Βαβυλώνιοι κατέγραψαν για πρώτη φορά την αργή φαινόμενη κίνηση του Ήλιου από τη Δύση προς την Ανατολή, γιατί παρατηρούσαν προσεκτικά τον ορίζοντα την ώρα της Δύσης. Και οι παρατηρήσεις τους εκείνες τους απεκάλυψαν ότι ο Ήλιος επέστρεφε στην αφετηρία του μετά από περίπου 360 ημέρες. Έτσι οι Βαβυλώνιοι χώρισαν τον κύκλο σε 360 μοίρες και θέσπισαν συγχρόνως ένα μεικτό σεληνιακό και ηλιακό ημερολόγιο 360 ημερών.                                                                       

Πριν από την εμφάνιση του Γρηγοριανού Ημερολογίου, αυτό που χρησιμοποιούνταν στην Ευρώπη ήταν το Ιουλιανό. Το συγκεκριμένο ημερολόγιο παρουσιάστηκε από τον Γάιο Ιούλιο Καίσαρα (Gaius Julius Caesar) το 46 π.Χ. και εφαρμόστηκε το 45 π.Χ.. και δέχθηκε αρκετές τροποποιήσεις μέχρι να πάρει την τελική του μορφή το 8 μ.Χ..  Μέχρι εκείνη τη στιγμή το ρωμαϊκό ημερολόγιο ήταν ένα συνονθύλευμα, με έξτρα ημέρες να μπαίνουν στον Φεβρουάριο κάποιες φορές, αναλόγως με τα καπρίτσια των πολιτικών. Ο Καίσαρας είχε αντίθετη άποψη. Στηρίχθηκε στον Έλληνα αστρονόμο Σωσιγένη από την Αλεξάνδρεια. Ο Σωσιγένης βασισμένος στους υπολογισμούς του πατέρα της αστρονομίας Ιππάρχου (ο οποίος έναν αιώνα νωρίτερα είχε προσδιορίσει ότι το ηλιακό ή τροπικό έτος έχει διάρκεια ίση με 365,242 ημέρες), θέσπισε ένα ημερολόγιο του οποίου τα έτη είχαν 365 ημέρες ενώ σε κάθε τέταρτο έτος πρόσθεταν μία ακόμη ημέρα, μετά την «έκτη προ των καλενδών του Μαρτίου», που ονομάζονταν «bis sextus». Έτσι η ημέρα αυτή, επειδή μετριόταν δύο φορές, ονομάζεται ακόμη και σήμερα «δις έκτη» και το έτος που την περιέχει «δίσεκτο».                            

Όταν η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία εκχριστιανίστηκε, το Ιουλιανό ημερολόγιο υιοθετήθηκε σαν το χριστιανικό λειτουργικό ημερολόγιο. Αυτό του επέτρεψε να εξαπλωθεί τελικά σε περιοχές πέρα από τα σύνορα της αυτοκρατορίας, όπως η Ρωσία και ο Νέος Κόσμος. Ένα από τα προβλήματα του Ιουλιανού Ημερολογίου είναι ότι το μήκος του ηλιακού έτους υπολογίζονταν εσφαλμένα με παρέκκλιση 11 λεπτών κάθε χρόνο. Πιο σημαντικό όμως για τους χριστιανούς ήταν ότι ο εορτασμός του Πάσχα, το οποίο παραδοσιακά έπεφτε στις 21 Μαρτίου, απέκλινε όλο και περισσότερο από την εαρινή ισημερία κάθε χρόνο που περνούσε.                                                                                                                           Ο επόμενος σταθμός στην κατάληξη του ημερολογίου είναι ο 16ος αιώνας, όταν ο Πάπας Γρηγόριος ΙΓ’ αποφάσισε να διορθώσει το πρόβλημα, αλλάζοντας τους λάθος υπολογισμούς που υπήρχαν στο Ιουλιανό ημερολόγιο επειδή αν συνεχιζόταν η εφαρμογή του ημερολόγιου, κάποια στιγμή θα γιορτάζαμε τα Χριστούγεννα στη μέση του καλοκαιριού. Κάπως έτσι πρέπει να σκέφτηκε ο Ιταλός αστρονόμος και φιλόσοφος  Aloysius Lilius που συνέγραψε μια εργασία με τίτλο Compendiuem novae rationis restituendi calendarium (Σύνοψις του νέου σχεδίου για την επανόρθωση του Ημερολογίου) χωρίς να τη δημοσιοποιήσει μέχρι τον θάνατό του, το 1576. Έξι χρόνια αργότερα, ο αδελφός του τη διαβάζει ενθουσιασμένος και θεωρεί σκόπιμο να την παρουσιάσει στον οξυδερκή Πάπα Γρηγόριο τον 13ο. Ο οποίος συμβουλεύεται τους συνεργάτες του, και αφού γίνονται κάποιες μικρές τροποποιήσεις από τον Ιταλό αστρονόμο Cristoforo Clavio, αποφασίζει να δώσει εντολή να διορθωθεί για μια ακόμη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας το σύστημα μέτρησης του χρόνου.  Όταν τα λάθη διορθώθηκαν, το Γρηγοριανό ημερολόγιο παρουσιάστηκε από το 1582, με παπική βούλα γνωστή ως «Inter gravissimas ».                                        

Μέχρι εκείνη τη στιγμή ωστόσο το Σχίσμα μεταξύ της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και της Ανατολικής Ορθόδοξης, μετρούσε πάνω από 500 χρόνια ιστορίας και η Προτεσταντική Μεταρρύθμιση στη Δυτική Ευρώπη είχε ξεκινήσει πριν από περίπου 50 χρόνια. Συνεπώς η αλλαγή από το Ιουλιανό ημερολόγιο στο Γρηγοριανό το 1582 υιοθετήθηκε κυρίως από χώρες υπό τη Ρωμαιοκαθολική «εξουσία», συμπεριλαμβανομένων της Ισπανίας, της Πορτογαλίας (και των υπερπόντιων κτήσεων των δύο χωρών) και της Γαλλίας. Δεν έγινε αποδεκτό όμως και από τις διαμαρτυρόμενες οι οποίες το αποδέχτηκαν σταδιακά          

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία άρχισε να το χρησιμοποιεί το 1917. Η αλλαγή επήλθε από το ημερολόγιο Rumi, που βασιζόταν στο Ιουλιανό, μόνο που είχε ως αφετηρία την Εγίρα του προφήτη Μωάμεθ το έτος 622 μ.Χ.. Άλλη χώρα που υιοθέτησε το Γρηγοριανό ημερολόγιο σχετικά αργά ήταν η Ρωσία, η οποία ξεκίνησε να το χρησιμοποιεί το 1918. Ωστόσο η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία ακόμη και σήμερα χρησιμοποιεί το Ιουλιανό ημερολόγιο. Για παράδειγμα τα Χριστούγεννα στη χώρα εορτάζονται στις 7 Ιανουαρίου, ημερομηνία που αντιστοιχεί στις 25 Δεκεμβρίου του Γρηγοριανού.       

Στα Ορθόδοξα κράτη η αρχή της μεταρρύθμισης ξεκίνησε το 1895 όταν ο οικουμενικός πατριάρχης Άνθιμος Ζ’ εξέφρασε «πόθους και ευχάς υπέρ ενός ενιαίου ημερολογίου δι’ άπαντας τους χριστιανικούς λαούς». Έτσι, το 1903, μετά από ερώτημα του πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Ιωακείμ Γ’, η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος σε συνεργασία με τη θεολογική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών αποφάσισε ότι «αι ορθόδοξοι Εκκλησίαι εν συνεννοήσει μετ’ αλλήλων και μετά της πολιτείας εκάστης αυτών δύνανται να επιχειρήσωσι την μεταρρύθμισιν του νυν εν χρήσει παρ’ ημίν ημερολογίου συμφώνως προς τας προόδους και τα πορίσματα της αστρονομικής επιστήμης».           

Το 1919 η ελληνική πολιτεία ανακίνησε και πάλι το ημερολογιακό θέμα και τελικά τον Ιανουάριο του 1923 αντικατέστησε νομοθετικά το Ιουλιανό Ημερολόγιο με το Γρηγοριανό και όρισε την έναρξη της εφαρμογής του την 16η Φεβρουαρίου 1923. Για να γίνει η διόρθωση η 16η Φεβρουαρίου ονομάστηκε 1η Μαρτίου, δηλαδή αφαιρέθηκαν 13 ημέρες από το έτος 1923. Αυτό έγινε γιατί στις 10 ημέρες λάθους μεταξύ Γρηγοριανού και Ιουλιανού από το 325 έως το 1582 είχε επέλθει καθυστέρηση και άλλων τριών ημερών στα περίπου 340 χρόνια που είχαν παρέλθει από την πρώτη εισαγωγή του Γρηγοριανού Ημερολογίου. Γι’ αυτό άλλωστε το έτος 1923 στην Ελλάδα δεν είχε 365 ημέρες αλλά 352, οπότε και κανένας Έλληνας υπήκοος δεν έχει πιστοποιητικό γέννησης με ημερομηνία από 16 έως 28 Φεβρουαρίου 1923.                                                                                                                                                Η πρώτη αντίδραση ξεκίνησε από κάποιους αγιορείτες μοναχούς οι οποίοι ξεσήκωσαν τον απλό λαό λέγοντας πως η κίνηση αυτή πρόδιδε την πίστη των πατέρων μας. Οι αντιδράσεις, δυστυχώς, γενικεύτηκαν και δημιουργήθηκε ένταση και απαράδεκτες ενέργειες και από τις δύο πλευρές. Ωστόσο, το ουσιαστικό πρόβλημα ξεκίνησε ένδεκα ολόκληρα χρόνια αργότερα όταν τρεις ιεράρχες, “θυμήθηκαν” πως έπρεπε να αγωνιστούν υπέρ τού “πάτριου” ημερολογίου. Στις 26 Μαΐου 1935 συλλειτούργησαν σε ναό της Αθήνας, διακήρυξαν των αγώνα υπέρ της επαναφοράς του παλαιού ημερολογίου και προχώρησαν σε χειροτονίες τεσσάρων επισκόπων. Έτσι έγινε το σχίσμα.                                            

Το 1924, η Εκκλησία της Ελλάδας αποδέχτηκε -αφού συμβουλεύτηκε το Οικουμενικό Πατρειαρχείο- όχι το Γρηγοριανό, αλλά το Νέο Διορθωμένο Ιουλιανό ημερολόγιο, το οποίο έκτοτε ακολουθεί. Πράγματι, ο τότε Οικουμενικός Πατριάρχης Μελέτιος Δ΄ (Μεταξάκης, 1922-1923) συγκάλεσε στην Κωνσταντινούπολη Πανορθόδοξο Συνέδριο τον Μάη του 1923 στο οποίο έλαβαν μέρος το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το Πατριαρχείο Ρωσίας, το Πατριαρχείο Σερβίας, το Πατριαρχείο Ρουμανίας και οι Ορθόδοξες Αυτοκέφαλες Εκκλησίες της Ελλάδος και της Κύπρου. Το σημαντικό γεγονός είναι ότι το Πανορθόδοξο Συνέδριο αποφάσισε ότι η αλλαγή του ημερολογίου ήταν επιβεβλημένη, αφού δεν προσέκρουε σε κανένα κανονικό ή δογματικό κώλυμα. Επιπλέον καθόρισε ως ημέρα της αλλαγής του ημερολογίου την 1η Οκτωβρίου του 1923, η οποία θα ονομαζόταν 14η Οκτωβρίου του 1923. Η απόφαση του Συνεδρίου ήταν ότι: δεν θα υιοθετείτο το Γρηγοριανό ημερολόγιο και υπεδείχθη νέος ημερολογιακός κύκλος 900 ετών, ακριβέστερος του Γρηγοριανού κύκλου των 400 ετών. Η νέα ημερολογιακή πρόταση που έγινε από τον Σέρβο αστρονόμο Μιλούτιν Μιλάνκοβιτς, όριζε ότι από τα έτη που δείχνουν αιώνες (επαιώνια έτη) δίσεκτα θα θεωρούνται μόνον εκείνα των οποίων ο αριθμός των αιώνων διαιρούμενος δια 9, δίνει υπόλοιπο 2 ή 6. Για τα άλλα έτη ισχύει ο Ιουλιανός κανόνας. Συνεπώς αντί των δίσεκτων ετών 400, 800, 1200, 1600, 2000 κ.ο.κ. του Γρηγοριανού ημερολογίου, καθιέρωνε ως δίσεκτα τα έτη 200, 600, 1100, 1500, 2000 κ.ο.κ. Εντός κύκλου 900 ετών περιέρχονται 218 δίσεκτα έτη και έτσι η μέση διάρκεια  του προτεινόμενου έτους είναι 365,24222222 ημέρες, δηλαδή το σφάλμα του είναι περίπου 2,03 δευτερόλεπτα ετησίως, που σημαίνει ότι αστρονομικά είναι το ακριβέστερο από όλα τα προταθέντα μέχρι σήμερα ημερολογιακά συστήματα. Εάν τώρα δεν έχει υιοθετηθεί από τις άλλες χριστιανικές Εκκλησίες οι λόγοι ασφαλώς δεν είναι επιστημονικοί. Όσον αφορά τον εορτασμό του Πάσχα το Συνέδριο πρότεινε ο καθορισμός της εαρινής πανσελήνου να καθορίζεται αστρονομικά με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια και η  ημερομηνία του να καθορίζεται κατά τον «χρόνο» της Ιερουσαλήμ. Υπέδειξε επιπλέων σε όλα τα Ορθόδοξα Αστεροσκοπεία και Πανεπιστήμια να φτιάξουν πίνακες του Πασχαλίου μεγάλης διάρκειας. Ωστόσο για να τακτοποιηθεί το ημερολογιακό ζήτημα πρότεινε τελικά, έπειτα από συμβιβαστική  πρόταση της Εκκλησίας της Ελλάδος, αφενός μεν να προστεθούν  οι 13 ημέρες στο Ιουλιανό ημερολόγιο δημιουργώντας το Νέο Διορθωμένο Ιουλιανό ημερολόγιο, αφετέρου δε να μην γίνει καμία παρέμβαση στον Πασχάλιο κύκλο. Μ’ αυτόν τον τρόπο η προσθήκη των 13 ημερών δεν συνιστά κανένα δογματικό ή κανονικό κώλυμα, εφ’ όσον δεν θίγεται διόλου το ζήτημα του υπολογισμού του Πάσχα. Επίσης απεφάσισε η κάθε Εκκλησία να αποφασίσει ελεύθερα εάν προτιμά να ακολουθήσει το Ιουλιανό ημερολόγιο ή το Νέο Διορθωμένο Ιουλιανό. Ούτε η μία ούτε η άλλη απόφαση θα επηρεάσει την ενότητα και την κανονική  κοινωνία των Ορθοδόξων Εκκλησιών μεταξύ τους. Τελικά το Νέο Διορθωμένο Ιουλιανό ημερολόγιο υιοθετήθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και την Εκκλησία της Ελλάδος τη 10η Μαρτίου του 1924, που θεωρήθηκε 23η Μαρτίου του 1924, γιατί εν τω μεταξύ  η διαφορά είχε φθάσει τις 13 ημέρες. Αναφορικά με τα Πατριαρχεία που έλαβαν μέρος στο Συνέδριο, το Ρωσικό αποφάσισε να μην προχωρήσει σε καμία αλλαγή. Το Πατριαρχείο της Σερβίας αρχικά απεδέχθη το Νέο Ιουλιανό ημερολόγιο, αλλά στη συνέχεια υπαναχώρησε. Από τα Πατριαρχεία που δεν έλαβαν μέρος στο Πανορθόδοξο Συνέδριο,  τα Πατριαρχεία Αλεξανδρείας και Αντιοχείας δεν δέχτηκαν την πρόταση του Συνεδρίου εφ’ όσον δεν την επικύρωνε απόφαση Οικουμενικής Συνόδου. Επίσης, την ίδια απόφαση πήρε και το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, επειδή υποστήριζε ότι με την αλλαγή του ημερολογίου  θα άλλαζε και το Πασχάλιο, δημιουργώντας σύγχυση στους πιστούς προσκυνητές που συνέρρεαν στην ιερή πόλη. Λίγα χρόνια αργότερα, την 1η Οκτωβρίου του 1928, το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας υιοθέτησε κι αυτό το Νέο Διορθωμένο Ιουλιανό ημερολόγιο.

Συμπερασματικά, το Νέο Διορθωμένο Ιουλιανό ημερολόγιο που κακώς ονομάζεται Γρηγοριανό, ακολουθούν τα Ορθόδοξα Πατριαρχεία Κωνσταντινουπόλεως, Αλεξανδρείας, Αντιοχείας, Ρουμανίας και Βουλγαρίας. Επίσης οι Αυτοκέφαλες Εκκλησίες Ελλάδος, Κύπρου, Αλβανίας και Πολωνίας, όπως και οι Αυτόνομες Εκκλησίες Τσεχίας και Σλοβακίας. Τα Πατριαρχεία Ιεροσολύμων, Ρωσίας και Σερβίας δεν έχουν αποδεχθεί την ημερολογιακή μεταρρύθμιση και για λόγους παράδοσης διατηρούν μέχρι σήμερα το Ιουλιανό ημερολόγιο. Ακριβώς και για λόγους παράδοσης στην Ελλάδα τα μοναστήρια στο Άγιο Όρος όπως και τα μετόχια του Αγίου Όρους στην υπόλοιπη Ελλάδα διατηρούν το Ιουλιανό  (παλαιό) ημερολόγιο. Φυσικά το Ιουλιανό ημερολόγιο χρησιμοποιεται και σε ολόκληρο το Άγιο Όρος. Βέβαια, οι Αγιορείτες Πατέρες, αλλά και τα Πατριαρχεία δεν έχουν αποκοπεί από την κανονική Εκκλησία και μνημονεύουν κανονικά τους Ορθοδόξους αρχιερείς. Παραδείγματος χάριν το  Άγιο Όρος μνημονεύει κανονικά τον Οικουμενικό Πατριάρχη, στον οποίο και υπάγεται.

- Advertisement -
- Advertisement -

Stay Connected

16,985ΥποστηρικτέςΚάντε Like
2,458ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
61,453ΣυνδρομητέςΓίνετε συνδρομητής

Επικαιρότητα

Newsroom

- Advertisement -